विशेष प्रतिनिधी, वर्तमान महाराष्ट्र नवी दिल्ली / मुंबई: सध्या देशाच्या राजकारणात सत्ताधारी आणि विरोधकांच्या पारंपरिक संघर्षाला बाजूला सारत एका नव्याच ‘डिजिटल आंदोलनाने’ राजकीय वर्तुळाची झोप उडवली आहे. सोशल मीडियावर अवघ्या चार ते पाच दिवसांत कोटींच्या संख्येत फॉलोअर्स मिळवत देशातील प्रस्थापित राजकीय पक्षांना मागे टाकणारी Cockroach Janata Party (CJP) ही मोहीम सध्या देशभरात प्रचंड वादळ निर्माण करत आहे. एका सर्वोच्च घटनात्मक पदावरील व्यक्तीच्या वक्तव्यावरून सुरू झालेल्या या उपरोधात्मक (Satirical) आंदोलनाने सोशल मीडियावर इतके रौद्ररूप धारण केले आहे की, केंद्र सरकारच्या सूचनेनंतर या पक्षाचे अधिकृत ‘X’ (ट्विटर) हँडल भारतात प्रतिबंधित (Withheld) करण्यात आले आहे. यामुळे सध्या इंटरनेटवर “BJP scared of Cockroaches?” हा प्रश्न आणि हॅशटॅग राष्ट्रीय स्तरावर वेगाने ट्रेंड होत आहे.
आंदोलनाची ठिणगी कशी पडली?
१५ मे २०२६ रोजी सर्वोच्च न्यायालयात एका सुनावणीदरम्यान, देशाचे सरन्यायाधीश (CJI) सूर्यकांत यांनी बेरोजगार तरुणांचा आणि सोशल मीडिया ॲक्टिव्हिस्टचा उल्लेख करताना एक विधान केले होते. त्यांनी म्हटले होते की, “काही तरुण झुरळांसारखे (Cockroaches) असतात, ज्यांना कुठेही रोजगार मिळत नाही… ते मग मीडिया, सोशल मीडिया किंवा आरटीआय कार्यकर्ते बनतात आणि यंत्रणेवर हल्ले करू लागतात.”
संविधानाचे रक्षक मानल्या जाणाऱ्या सर्वोच्च पदावरील व्यक्तीने देशातील सुशिक्षित बेरोजगार तरुणांची तुलना थेट ‘झुरळ’ आणि ‘परजीवी’ (Parasites) या शब्दांशी केल्याचा अर्थ लावत सोशल मीडियावरील तरुण वर्गात तीव्र संतापाची लाट उसळली. सरन्यायाधीशांनी नंतर ‘आपला रोख सर्वसामान्य बेरोजगार तरुणांवर नसून बोगस पदव्या घेणाऱ्यांवर होता’ असे स्पष्टीकरण दिले, तरी तोपर्यंत सोशल मीडियावरील तरुणांचा राग अनावर झाला होता आणि एका मोठ्या डिजिटल मोहिमेची सुरुवात झाली.
२४ तासांत जन्मली Cockroach Janata Party
याच वक्तव्याचा निषेध करण्यासाठी आणि प्रस्थापित व्यवस्थेला लोकशाही मार्गाने उपरोधिक टोमणा मारण्यासाठी मूळचे छत्रपती संभाजीनगर (महाराष्ट्र) येथील असलेले आणि सध्या बोस्टन युनिव्हर्सिटीमध्ये जनसंपर्क (PR) चे शिक्षण घेणारे ३० वर्षीय राजकीय रणनीतीकार अभिजीत दिपके (Abhijeet Dipke) यांनी १६ मे रोजी Cockroach Janata Party (CJP_2029) ची डिजिटल स्थापना केली.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) साधनांचा वापर करून अवघ्या २४ तासांत या पक्षाचा लोगो, जाहीरनामा आणि सोशल मीडिया पेजेस तयार करण्यात आले. ‘A political front of the youth, by the youth, for the youth’ (तरुणांची, तरुणांद्वारे, तरुणांसाठी राजकीय आघाडी) असे ब्रीदवाक्य घेत त्यांनी तरुणांना या मोहिमेत जोडण्यास सुरुवात केली.
जाहीरनाम्यातील मागण्यांनी वेधले लक्ष
या आभासी पक्षाने जाहीर केलेल्या ५ कलमी उपरोधिक जाहीरनाम्यात तरुणांच्या मूळ प्रश्नांवर आणि प्रस्थापित व्यवस्थेवर भाष्य करण्यात आले आहे:
- न्यायाधीशांना निवृत्तीनंतर कोणतीही सरकारी किंवा राजकीय पदे दिली जाऊ नयेत.
- पक्षांतर करणाऱ्या नेत्यांवर २० वर्षांची निवडणूक बंदी घालावी.
- देशातील मुख्य प्रवाहातील मीडिया आणि चुकीच्या वृत्तांवर आळा घालणे.
- शिक्षण, आरोग्य आणि बेरोजगार तरुणांच्या रोजगाराला सर्वोच्च प्राधान्य देणे.
अभूतपूर्व वेग: अवघ्या २ तासांत ११ लाख फॉलोअर्स वाढले!
या आंदोलनाला देशातील ‘जेन-झेड’ (Gen-Z) आणि सुशिक्षित बेरोजगार तरुणांनी दिलेला प्रतिसाद केवळ ऐतिहासिक नाही तर अकल्पनीय आहे. ताज्या आकडेवारीनुसार, २१ मे रोजी दुपारी ३:४२ वाजता या पक्षाच्या इंस्टाग्राम हँडलवर १४.३ दशलक्ष फॉलोअर्स होते, जे अवघ्या दोन तासांनंतर म्हणजेच संध्याकाळी ५:३९ वाजता थेट १५.४ दशलक्ष (15.4 Million+) पार झाले.
या अभूतपूर्व वेगाने त्यांनी भारतातील सर्वात मोठा सत्ताधारी पक्ष असलेल्या भाजप (८.८ दशलक्ष फॉलोअर्स) आणि मुख्य विरोधी पक्ष काँग्रेस (१३.३ दशलक्ष) या दोन्ही प्रस्थापित पक्षांना सोशल मीडियावरील लोकप्रियतेत कधीच मागे टाकले आहे. ६ लाखांहून अधिक तरुणांनी गुगल फॉर्म भरून या आभासी पक्षाचे अधिकृत सदस्यत्व घेतले असून सोशल मीडिया इन्फ्लुएंसर अर्पित बाला (iarpitspeaks) आणि मेघनाद (meghnads) यांसारख्या मोठ्या डिजिटल चेहऱ्यांनीही याला फॉलो करत पाठिंबा दिला आहे.
सरकारकडून ‘X’ हँडलवर बंदी; आंदोलनाचा वणवा पेटला
या वाढत्या लोकप्रियतेची आणि डिजिटल प्रभावाची धास्ती घेत, केंद्र सरकारच्या माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या (MeitY) कायदेशीर निर्देशांचा आधार घेत ‘X’ (ट्विटर) ने Cockroach Janata Party चे अधिकृत हँडल (@CJP_2029) भारतात प्रतिबंधित (Withheld) केले आहे. तसेच आपले इंस्टाग्राम अकाउंटही हॅक करण्याचे प्रयत्न झाल्याचा दावा संस्थापक अभिजीत दिपके यांनी व्हिडिओ जारी करून केला आहे.
परंतु, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याची गळचेपी करण्यासाठी ट्विटर हँडल बॅन केले तरी तरुणांचा उत्साह कमी झालेला नाही. उलट सरकारच्या या कारवाईनंतर संतप्त झालेल्या तरुणांनी ‘The Cockroach Youth’, ‘I am Cockroach’ अशा अनेक नवीन पेजेस आणि हँडल्सची मालिका सुरू केली असून, “BJP scared of Cockroaches?” हा प्रश्न राष्ट्रीय स्तरावर पहिल्या क्रमांकावर ट्रेंड होत आहे.
’वर्तमान महाराष्ट्र’चे विश्लेषण:
हे केवळ एक मिम (Meme) किंवा सोशल मीडियावरील तात्पुरती चेष्टा नाही. देशातील वाढती बेरोजगारी, सुशिक्षित तरुणांमधील नैराश्य आणि प्रस्थापित व्यवस्थेविरोधातील संतापाचा हा एका ‘डिजिटल विद्रोहाच्या’ स्वरूपातील उद्रेक आहे. कोणत्याही हिंसेचा किंवा रस्त्यावरील आंदोलनाचा आधार न घेता, तरुणांनी ‘उपरोधाचा’ (Satire) हत्यार म्हणून वापर करून सरकारला आणि यंत्रणेला दिलेला हा इशारा लोकशाहीच्या एका नव्या डिजिटल युगाची नांदी मानला जात आहे.
