पुणे (प्रतिनिधी): पश्चिम आशियात युद्धाचा भडका उडाला असून अमेरिकेने इराणवर आतापर्यंतचा सर्वात मोठा हल्ला केला आहे. अमेरिकन नौदलाने इराणची ५८ युद्धनौका आणि स्फोटके पेरणारी जहाजे उद्ध्वस्त केल्याचा दावा केला आहे. या कारवाईमुळे इराण संतापला असून त्यांनी जागतिक बाजारपेठेत खनिज तेलाचे दर २०० डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत नेण्याचा इशारा दिला आहे. या तणावाच्या परिस्थितीत भारतासाठी एक दिलासादायक बातमी समोर आली असून, भारताचे परराष्ट्र व्यवहारमंत्री एस. जयशंकर यांच्या यशस्वी मुत्सद्देगिरीमुळे भारतीय टँकर्सना सुरक्षित मार्ग मिळाला आहे.
अमेरिकेचा इराणवर भीषण हल्ला
गेल्या काही दिवसांपासून इराण आणि अमेरिका-इस्रायल यांच्यात संघर्ष तीव्र झाला आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी माहिती दिली की, अमेरिकन सैन्याने इराणच्या अशा ५८ जहाजांना लक्ष्य केले आहे जे होर्मूझच्या सामुद्रधुनीत स्फोटके (Naval Mines) पेरून जागतिक व्यापारी मार्ग रोखण्याचा प्रयत्न करत होते. अमेरिकेच्या या ‘एपिक फ्युरी’ (Epic Fury) मोहिमेमुळे इराणच्या नौदलाचे कंबरडे मोडले असून, इराणला १० वर्षे मागे ढकलल्याचा दावा अमेरिकेने केला आहे.
तेलाचे दर २०० डॉलरवर जाणार? इराणचा इशारा
अमेरिकेच्या या कारवाईनंतर इराणच्या लष्करी प्रवक्त्यांनी आक्रमक भूमिका घेतली आहे. इराणने म्हटले आहे की, “जर आमच्या सुरक्षेला धोका निर्माण झाला, तर आम्ही जगाला तेलाचा एक थेंबही मिळू देणार नाही.” इराणने इशारा दिला आहे की, होर्मूझची सामुद्रधुनी बंद झाल्यास खनिज तेलाचे दर २०० डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचू शकतात. यामुळे संपूर्ण जगाला मोठ्या आर्थिक संकटाचा सामना करावा लागण्याची शक्यता आहे.
एस. जयशंकर यांची ‘मास्टरस्ट्रोक’ डिप्लोमसी
एकीकडे जगभरातील जहाजे होर्मूझच्या सामुद्रधुनीत अडकून पडली असताना, भारताने आपली ऊर्जा सुरक्षा जपण्यासाठी मोठी खेळी खेळली आहे. भारताचे परराष्ट्र व्यवहारमंत्री डॉ. एस. जयशंकर यांनी इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांच्याशी चर्चा केली. या चर्चेनंतर इराणने ‘पुष्पक’ आणि ‘परिमल’ यांसारख्या भारतीय ध्वज असणाऱ्या टँकर्सना सुरक्षित प्रवासाची परवानगी दिली आहे. अमेरिका, युरोप आणि इस्रायलच्या जहाजांवर इराणने निर्बंध घातले असले तरी, भारताशी असलेल्या जुन्या मैत्रीमुळे भारतीय जहाजांना या युद्धक्षेत्रातून बाहेर पडण्यास मुभा मिळाली आहे.
भारतासाठी का महत्त्वाचा आहे हा मार्ग?
होर्मूझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेल वाहतूक मार्ग आहे. भारताच्या गरजेपैकी ५० टक्क्यांहून अधिक खनिज तेल आणि गॅस याच मार्गावरून येतो. जर हा मार्ग बंद झाला तर भारतात इंधनाचे दर गगनाला भिडू शकतात. मात्र, जयशंकर यांच्या मध्यस्थीमुळे भारताचा तेल पुरवठा तूर्तास सुरक्षित असल्याचे दिसत आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे:
- अमेरिकेची कारवाई: ५८ इराणी जहाजे उद्ध्वस्त.
- इराणचा इशारा: खनिज तेलाचे दर २०० डॉलरवर जाणार.
- भारतीय मुत्सद्देगिरी: एस. जयशंकर यांच्या चर्चेनंतर भारतीय टँकर्सना ‘सेफ पॅसेज’.
- परिणाम: जागतिक बाजारपेठेत अनिश्चितता, पण भारताला दिलासा.
